Nieuwsbericht

Opnieuw kans op zeldzame parelmoerwolken

31 december 2018

Boven ons land waren Eerste Kerstdag parelmoerwolken zichtbaar. Goed nieuws voor wie het gemist heeft: er is een kansje dat de zeldzame wolken 2 januari nog een keer te zien zijn. De weersomstandigheden zijn gunstig voor het optreden van dit bijzondere verschijnsel.

Update 9 januari: in Nederland waren de parelmoerwolken 2 januari niet te zien. Vanaf IJsland wel, dat was waar zich op dat moment de koude lucht bevond. Uiteindelijk is de koude lucht zelfs wat later overgekomen (3 januari), maar volgens de ozonsonde niet koud genoeg. De kansen voor de rest van deze winter lijken verkeken. 

Parelmoerwolken kunnen zich hoog in de atmosfeer vormen als temperaturen daar koud genoeg zijn (vanaf -78 graden Celcius). We hebben het dan over hoogtes tussen 20 tot 30 kilometer, dus in de stratosfeer en de ozonlaag. Parelmoerwolken zijn miniscule ijsdeeltjes bestaand uit water en/of salpeterzuur en/of zwavelzuur (alle combinaties zijn mogelijk). 

Golfbewegingen

Parelmoerwolken komen hoofdzakelijk boven de Noordpool en Zuidpool voor tijdens de winter en spelen een cruciale rol bij de vorming van het ozongat. Ze worden zichtbaar vlak voor zonsopkomst of net na zonsondergang, als het zonlicht door deze wolken scheert. Ze lichten daarbij op in allerlei pasteltinten, vandaar de verwijzing naar parelmoer. Omdat in de stratosfeer veel golven in de luchtstroming aanwezig zijn, zijn die golfbewegingen ook terug te zien in de parelmoerwolken, zoals goed te zien is op de foto's van Eerste Kerstdag uit het noorden van Nederland. 

KNMI weerballon

Af en toe beweegt koude stratosferische polaire lucht zich naar onze breedtegraden en dan kunnen die parelmoerwolken dus ook in Nederland te zien zijn. In 2016 was dat het geval begin februari, hoewel de foto's toen bij lange na niet zo spectaculair waren als de foto's van afgelopen week. Een in allerijl door het KNMI opgelaten weerballon laat zien dat de temperaturen zo rond 27 a 28 kilometer net koud genoeg waren voor de vorming van parelmoerwolken. In figuur 1 is te zien dat de stratosfeer begint rond 12 kilometer hoogte waar de temperatuur niet verder afneemt en de hoeveelheid ozon sterk toeneemt en dat de laagste temperaturen zich tussen 28 tot 30 kilometer hoogte bevinden.

parelmoerwolken op eerste kerstdag 2018
Parelmoerwolken op Eerste Kerstdag 2018, Terschelling (Bron: Sytse Schoustra)
parelmoerwolken op eerste kerstdag 2018
Parelmoerwolken op Eerste Kerstdag 2018,Friesland (Bron: Karin de Boer)
grafiek van knmi ozonsonde van eerste kerstdag 2018
Figuur 1. Metingen KNMI ozonsonde (weerballon) van Eerste Kerstdag 2018. Groen: temperatuur, functie v/d hoogte. Donkerblauw: hoeveelheid ozon. Rood: relatieve vochtigheid (water/ijs). De andere lijnen zijn calibratiegegevens van het meetinstrument zelf.

Andere lichteffecten

Overigens worden parelmoerwolken nogal eens verward met andere lichteffecten met wolken rond zonsopgang en zonsondergang. Parelmoerwolken zien eruit als wat vage golfvormige pasteltintige wolkenvegen en de hele wolk licht op in het scheerlicht. Bij ochtend- en avondrood worden wolken vooral van onderaf beschenen, waarbij ook delen van dezelfde wolk niet oplichten. Bij lage bewolking valt het onderscheid met parelmoerwolken nog wel te maken, maar het verschil tussen hoge cirrus (5 tot 15 kilometer) en parelmoerwolken (20 tot 30 kilometer) kan soms moeilijk te maken zijn. Om het nog ingewikkelder te maken, kunnen beiden fenomen ook tegelijkertijd optreden.

Herkansing parelmoerwolken

Momenteel bevindt zich de koude stratosferische lucht weer verder weg naar het noordwesten. Het lijkt er echter op dat deze week -  vooral de ochtend en avond van 2 januari - die koude stratosferische lucht opnieuw nog even in de buurt komt, net ten noorden van Nederland. Omdat het na nieuwjaar ook wat minder grijs weer lijkt te worden, is er dus een kansje dat de parlemoerwolken nog een keer te zien zijn.

PSC movie Dec 25 2018 Steenwijk The Netherlands from Jacob Kuiper on Vimeo.

Recente nieuwsberichten

  1. Waar scheen de zon in 2018 het felst?

    2018 was een zeer zonnig jaar, waarin de KNMI-meetstations in Nederland gemiddeld 2090 uur zon re...

    15 januari 2019 - Nieuwsbericht
  2. Sneeuwdump in de Alpen

    In het noordoosten van de Alpen stapelt de sneeuw zich sinds oudjaarsdag op. Voor het vakantierei...

    08 januari 2019 - Nieuwsbericht
  3. Jaaroverzicht aardbevingen 2018

    In 2018 zijn er 15 aardbevingen opgetreden in het Groningen-gasveld met een magnitude hoger dan 1...

    07 januari 2019 - Nieuwsbericht
  4. 2018 vol hitte-, zon- en droogterecords

    2018 was met een gemiddelde temperatuur van 11,3 °C het vijfde zeer warme jaar op rij. Het was he...

    28 december 2018 - Nieuwsbericht
Toon alle pers- & nieuwsberichten