Sproei-installaties draaien tijdens droogteperiodes op volle toeren
Foto: Jannes Wiersema
Uitleg over

Droogte

Langdurige periodes met weinig neerslag komen in Nederland niet vaak voor en leiden zelden tot ernstige droogte. Veelgestelde vragen over droogte.

Dat wij in ons land weinig droogte kennen, komt door de vele meren en de gestage aanvoer van water, voornamelijk van de Rijn. Periodes met droogte zijn moeilijk te vergelijken, want het verloop van neerslag verschilt sterk van jaar tot jaar. 

Wat is droogte?

Als er meer water verdampt dan dat er bijkomt, ontstaat droogte.  De droogte wordt berekend uit de hoeveelheid regen die valt, verminderd met de verdamping. Elke dag verdampt er ongeveer 5 mm water.

Wat is verdamping?

Verdamping gebeurt via planten. De wortels nemen water uit de grond en de bladeren geven vocht af. Zon en temperatuur bepalen hoeveel er verdampt. Hoe warmer en zonniger hoe meer water er verdampt.

Waarom is droogte lastig te voorspellen?

Hoeveel water er verdampt hangt van erg veel details af. Bijvoorbeeld hoeveel zonlicht er door de wolken wordt tegen gehouden. Of hoe nat de grond is. Ook de hoeveelheid bladeren die bomen en planten hebben en hoe diep hun wortels in de grond zitten, bepalen de droogte. Relatief droge lucht en een harde wind hebben ook invloed op de verdamping. Dit alles versterkt elkaar. Want hoeveel het regent hangt weer af van de verdamping. Immers hoe minder vocht in de lucht, hoe minder wolken en hoe minder regen er valt. Daardoor kan de zon ook meer schijnen. Dit versterkt de droogte. Deze processen die elkaar versterken en beïnvloeden zijn lastig door te rekenen voor klimaatmodellen. Daarom is droogte lastig te voorspellen. 

Is er ook sprake van droogte als het regent?

Droogte ontstaat niet in één dag, maar is een proces dat langere tijd speelt. Na een paar flinke regenbuien kan het gras weer groen worden, maar de grondwaterstand nog laag. Dan kan er dus nog sprake zijn van droogte. 

Waarom was het in 2018 zo droog?

Door verschillende oorzaken. De droogte werd veroorzaakt door gemiddeld hoge luchtdruk boven zuidelijk Scandinavië.  In of aan de flank van een hogedrukgebied daalt de lucht waardoor deze opwarmt en uitdroogt.  Behalve het gebrek aan regen en de warmte, verhoogde de overdadige zonneschijn in mei en juli de potentiële verdamping. Daarnaast regende het niet en was er weinig bewolking waardoor de zon uitvoerig scheen. En dit laatste bevorderde weer de verdamping.

Komt de droogte door klimaatverandering?

Een gebied met hoge luchtdruk boven zuidelijk Scandinavië veroorzaakte record-hoge temperaturen en deze droogte. De afgelopen eeuw is er geen toename te zien in het voorkomen van dit luchtdrukpatroon, sinds 1979 lijkt er zelfs eerder een afname te zijn. Ook is er over de afgelopen 112 jaar geen trend te zien in minder regen. Daarom kan niet gezegd worden dat de droogte in 2018 komt door klimaatverandering.

Wordt het in de toekomst droger?

Er is een kans dat de toekomst droger wordt. In twee van de vier klimaatscenario’s uit 2014 komt naar voren dat Nederland droger wordt. De andere twee scenario’s geven aan dat er geen extreme droogtes komen. Een recent onderzoek laat echter zien dat het waarschijnlijker is dat het droger wordt. Er moet alleen nog veel meer onderzoek naar gedaan worden. Wat zeker is, is dat Zuid-Europa droger wordt en Noord-Europa natter. Nederland zit daar precies tussenin en het kan nog beide kanten op gaan.

Wat is het record van 1976?

Elke zomer heeft te maken met droogte. Dat komt onder andere omdat het warmer is en minder regent. De ene zomer is extremer dan de andere. In 1976 was er sprake van een extreme droogte. Het neerslagtekort was op het hoogste punt toen 363 mm. 

Top 5 droogste jaren  
1976 363 mm
1959 354 mm
1911 328 mm
1921 322 mm
1947 299 mm



Hoe berekent het KNMI of het droog is?

Elke dag wordt gemeten hoeveel regen er gevallen is. Als het droog is betekent dit dat er een potentieel neerslagtekort is. Dit potentieel neerslagtekort kijkt naar een gemiddelde van Nederland. Via een grafiek toont het KNMI dat gemiddelde in vergelijking met 1976 en de vijf procent droogste jaren. In de zomer van 2018 bleek de vraag naar meer lokale gegevens groot. Om die reden is een nieuwe interactieve kaart ontwikkeld. Uitgangspunt voor de kaart vormen beelden van de KNMI-neerslagradars die met ruim 300 KNMI-neerslagstations zijn gekalibreerd. Deze neerslagkaarten met een resolutie van 1 bij 1 kilometer zijn gecombineerd met verdampingskaarten om het neerslagtekort op hoge resolutie te berekenen. Voor ieder punt in de kaart wordt het verloop van het neerslagtekort gedurende het seizoen getoond in de vorm van een grafiek. In een droogterapport kijkt het KNMI terug op de droogte van 2018.

Waarom begint het droogteseizoen op 1 april?

In de winter verdampt er bijna geen vocht uit planten waardoor de verdamping en het neerslagtekort pas berekend worden vanaf 1 april tot het einde van de zomer.


Welke maatregelen neemt de overheid tegen de gevolgen van de droogte?

De LCW (Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling) waar het KNMI ook deel van uitmaakt, komt bij elkaar als er sprake is van een mogelijk watertekort. Het LCW volgt de droogtesituatie nauwlettend en neemt maatregelen. Houdt de droogte aan en wordt de vraag naar water nog groter dan wat er aan regen viel en via de rivieren ons land binnenstroomt, dan wordt er opgeschaald naar het Management Team Water. Dat was in 2018 het geval. Ook hier maakt het KNMI deel van uit. De maatregelen werden onder andere genomen door Rijkswaterstaat en de Unie van Waterschappen. 

Waar kan ik meer informatie vinden over klimaatverandering?

Het klimaatsysteem is heel complex. Op het KNMI wordt veel onderzoek gedaan naar de menselijke en natuurlijk factoren die van invloed zijn op het klimaat. In vier verschillende klimaatscenario’s staat beschreven hoe het klimaat er in Nederland in de toekomst mogelijk uit gaat zien. Lees de uitleg over klimaatverandering.

Meer uitleg over

  • Sneeuw belemmert de aangroei van ijs (Bron: Jannes Wiersema)

    IJs

    IJs is bevroren water of de bevroren bovenste laag van water. De vorming en aangroei van natuurijs is een proces dat van verschillende factoren afhangt.
  • Afbeelding van een barometer (foto: Jannes Wiersema)

    Luchtdruk

    Lucht heeft gewicht en veroorzaakt daardoor luchtdruk. Luchtdrukgebieden bepalen het weer.
Niet gevonden wat u zocht? Zoek in alle uitleg over